Кыргызстандагы криптовалюталарды укуктук жөнгө салуу: учурдагы практика жана негизги чакырыктар

Криптовалюталар акырындап каржы системасынын бир бөлүгүнө айланды, жана Кыргызстан — санариптик активдерди жөнгө салуу үчүн өз алдынча укуктук базаны түзгөн аймактагы саналуу мамлекеттердин бири. 2022-жылы кабыл алынган «Виртуалдык активдер жөнүндө» Мыйзам рыноктун иштөө негиздерин аныктап, катышуучуларга талаптарды белгилеген.

Мыйзам виртуалдык активдер тармагындагы ишмердүүлүктүн түрлөрүн бөлөт: майнинг, токендерди чыгаруу жана алгачкы жайгаштыруу, санариптик активдерди сактоо жана алмаштыруу, ошондой эле виртуалдык актив кызмат көрсөтүүчүлөрүнүн кызматтары. Ошол эле учурда виртуалдык активдер мыйзамдуу төлөм каражаты катары таанылбайт, бирок атайын режимдин алкагында жүгүртүүгө уруксат берилет.

Виртуалдык актив кызмат көрсөтүүчү (VASP) — бул Кыргызстанда катталган жана Финансы рыногун жөнгө салуу жана көзөмөлдөө кызматы тарабынан лицензияланган юридикалык жак. Мындай компанияларга коюлган талаптар жогору: криптовалюта алмашуу оператору үчүн минималдуу уставдык капитал 40 млн сомду түзөт, ал эми активдер менен соода жүргүзгөн операторлор үчүн — 10 млрд сом.

Майнинг тармагында өзүнчө салык режими иштейт: 2020-жылдан тартып виртуалдык активдерди казып алуу үчүн салык киргизилген — электр энергиясынын тарифинин 10% өлчөмүндө. Бул салык пайда салыгын, КНСти жана сатуу салыгын алмаштырат.

Практика көрсөткөндөй, жөнгө салуу буга чейин эле натыйжа берип жатат: 2024-жылы тармак бюджетке 800 млн сомдон ашык каражат которгон. Бирок системалык көйгөйлөр сакталууда. Банк сектору криптокомпанияларга өтө этият мамиле кылат: эсеп ачуу жогорку тобокелдик баалоосуна байланыштуу кыйын. Мындан тышкары, санариптик экономиканы өнүктүрүүнүн комплекстүү стратегиясы жок, ошондуктан жөнгө салуу көбүнчө бизнес суроо-талаптарына жооп катары чекиттүү түрдө өнүгүп жатат. Бул укуктук аныксыздыкты күчөтүп, эл аралык инвесторлордун кызыгуусун төмөндөтөт.

Өзүнчө чакырык — ишкерлердин маалымдуулугунун төмөн деңгээли. Көптөгөн компаниялар кайсы лицензиялар керек экенин, салык моделин кантип түзүү керектигин, отчеттуулукка жана KYC/AML талаптарына эмне колдонуларын толук түшүнө беришпейт.

LEX Law Firm буга чейин криптовалюта жөнгө салуу тармагындагы долбоорлорду коштоп келет — лицензия алуудан тартып структура түзүүгө жана салык маселелери боюнча консультация берүүгө чейин.

Эгер сиз крипто-долбоорду ишке киргизүүнү пландап жатсаңыз же учурдагы ишмердүүлүгүңүздү мыйзам талаптарына ылайык келтиргиңиз келсе, кайрылыңыз — биз юридикалык жактан коопсуз жана туруктуу иш моделин түзүүгө жардам беребиз.